2015-09-05Souper #67

img

Piet Barendse en Thijs Barendse waren onze gasten eind augustus in restaurant Huson. Het cultureel seizoen staat op het punt om weer te beginnen. Het leek ons derhalve interessant om te een avond te organiseren over het culturele klimaat in Rotterdam. Waar komt de stad vandaan? Waar gaat de stad naartoe?

Sinds de jaren tachtig heeft Piet een reeks aan functies vervuld bij onder andere de Rotterdamse Kunststichting, Boijmans Van Beuiningen en V2. De verhalen uit deze pionierstijd zijn niet alleen fraai, maar maken ook duidelijk dat de stad een lange weg heeft afgelegd. Thijs is ondernemer en is betrokken bij verschillende culturele activiteiten in de stad. Bij zijn projecten (De Dépendance, Rotterdam Late Night ) accumuleert de huidige energie in de stad.

Ervaringen hebben zij beiden ook buiten Rotterdam opgedaan. Dat maakt de dicussie over Rotterdam en Rotterdamse onderwerpen passievol zonder blinde adoratie en oprecht zonder chagrijn. De bijzondere combinatie met vader en zoon was hierdoor in veel opzichten mooi.

2015-07-17School maken

img

Viktor Zotov organiseert ieder jaar met een groep zeer enthousiaste en jonge mensen het internationale architectuurfestival CANactions. Vorige maand begeleidde ik tijdens dit festival een workshop in Kiev. Viktor wil nu een school gaan opzetten en ik ga hem daarbij helpen.

De opleidingen in architectuur zijn in Oekraïne ouderwets degelijk georganiseerd. Een gebouw ontwerpen en vervolgens uitwerken is geen enkel probleem. Alle studenten zijn goed op de hoogte van wat gebeurt op het gebied van architectuur in de wereld. Internet wordt afgestruind en ook worden reisjes naar interessante plekken buiten Oekraïne worden georganiseerd. Mijn ervaring is dat daarbij een buitengewone belangstelling voor Nederland, Zwitserland en Denemarken aan de dag wordt gelegd.

Stedebouw wordt in dit land haast niet gedoceerd. Sinds de onafhankelijkheid in 1991 is stedebouwkundige planning min of meer taboe verklaard. Met name tussen 2000 en 2007 groeide de economie sterk en was er een explosieve groei van de bouwproductie. Er zijn toen willekeurig geplaatste appartementencomplexen en winkelcentra in de stad gebouwd. Vaak met een onbeschrijfbaar lelijk uiterlijk en van een inferieure technische kwaliteit. Over de gevolgen van deze stedelijke toevoegingen voor de verkeersdruk en de openbare ruimte is totaal niet nagedacht.

De stad leek dan ook te bezwijken onder de toegenomen autoverkeer en onleefbaar te worden door de verwaarlozing van de openbare ruimte. De economische crises van 2008 bracht een abrupt einde aan deze onstuimige groei. Het enige voordeel van al deze crises is dat er geen geld meer is om onnozele gebouwen lukraak ergens neer te zetten zonder te kijken naar verkeer en openbare ruimte. Kennis en kunde rond stedebouw moeten opnieuw worden opgebouwd. In zo’n ongeduldige maatschappij als de Oekraïense is dat bepaald geen sinecure.

De School for Urban Studies zal in september starten in een gebouw van een voormalig staalconstructiebedrijf op het industrieterrein Telycka. De herstructurering van dit gebied is tevens een onderwerp voor de school. Naast de fysieke ingrepen zal er programmatische en organisatorische kennis moeten worden ontwikkeld. Kadastrale gegevens of basale data over de stad bestaan, maar zijn moeilijk te verkrijgen. Bovendien zijn ze meestal niet compleet en al helemaal niet te vertrouwen. Wie eigenaar is van de grond of van het vastgoed, is vaak niet duidelijk. Aan welk programma behoefte is weet niemand. De overheden zijn zo goed als failliet. Maar het land beschikt over (rijke) ondernemers die best hun verantwoordelijkheid willen nemen voor de toekomst van de stad. De school for Urban Studies heeft als taak om partijen bij elkaar te brengen en om nieuwe proces- en ontwerpmiddelen te ontwikkelen.

De Nederlandse en Zwitserse ambassades hebben dit jaar het festival ondersteund. De Zwitserse ambassadeur heeft inmiddels toegezegd de school ook te willen ondersteunen. Hopelijk gaat de Nederlandse Ambassade financieel ook bijdragen. Samen met Viktor ben ik afgelopen maand bij de Nederlandse ambassadeur op bezoek geweest. Het enthousiasme is er in ieder geval. De ervaringen van mijn laatste workshop in mei en andere workshops worden gedeeld en meegenomen om dit voor elkaar te krijgen. De inschrijving voor studio #1 is net geopend. In september wordt er in ieder geval gestart met de CANactions School for Urban Studies.

De komende tijd zal ik mijn eindverslag van de workshop afronden en ga ik verder nadenken over de opzet van de school.

Blog website De Architect , 17 juli 2015.

2015-07-02Souper #66

img

Lilith van Assem, Elsbeth Ronner en Lieke van Hooijdonk (de hele directie van Lilith Ronner van Hooijdonk architecten) waren te gast bij ons op de laatste maandag in juli. Ongeveer 24 uur voor de deadline van Europan13 hebben zij de rust en het geduld om over hun praktijk en het vak architectuur te praten.

Met veel enthousiasme en intelligentie ontwerpen zij intieme privé ruimtes en openbare collectieve plekken. Onderzoek, doceren en schrijven behoren ook tot hun expertises. In alles wat zij doen staat het verhaal van de opgave centraal, is de aandacht voor het onderwerp intens en is de bezieling groot. Een haast ouderwetse manier van werken voor een bureau dat pas vijf jaar bestaat. Maar na deze avond weten wij dat dit niet het geval is.

De drie architectes trachten met nieuwe middelen aansluiting te vinden bij oude waardes van het vak architectuur. Tegelijk scheiden zij met gedegen kennis en kunde huidige modieuze tendensen van echte waardevolle ontwikkelingen in het vak. Recente discussies over de stad, het programma en proces lijkt met name te bestaan om maar niet over architectuur te hoeven praten. Volgens Lilith, Elsbeth en Lieke mag het debat onder architecten weer gewoon over architectuur gaan.

Het eten en de entourage bij de restaurant De Engel paste totaal niet bij onze gasten. Aandacht voor het interieur is er al jaren niet meer. Toewijding aan de gerechten was erg teleurstellend.

2015-06-18Workshop Telychka

img

Telychka is een industriegebied van 200 ha groot en ligt in Oekraïne tussen de Dnjepr rivier en de historische binnenstad van Kiev. Een groot deel van dit industriegebied is niet meer in gebruik. De economische activiteiten die er wel plaatsvinden draaien op verouderende installaties en zijn gevestigd in vervallen gebouwen. Afgelopen maand bezocht ik het internationale architectuurfestival CANactions en begeleidde ik een workshop over de toekomst van dit gebied onder de titel ‘Telychka - A Place to Care’.

Deze workshop wordt jaarlijks georganiseerd voor masterstudenten en voor architecten die net hun studie hebben afgrond. Het doel van de workshop is tweeledig. Als eerste wordt een hedendaags probleem van de stad Kiev geagendeerd en onderzocht. Het tweede doel is het bevorderen van de kennisuitwisseling tussen de jonge generatie ontwerpers uit Oekraïne en ontwerpers elders uit de wereld.

Integrale werkwijze
Dit jaar was de workshop uitgebreid met een derde doelstelling: integraliteit. Voor het eerst was de workshop ook toegankelijk voor andere disciplines. Uit zestig inschrijvingen zijn na een selectieronde acht ontwerpers (stedebouwkundigen, architecten) en zeven participanten met een andere achtergrond (psychologie, sociologie, verkeerskunde, journalistiek) geselecteerd.

Ongewisse toekomst
Hoe te werken in een land met een ongewisse toekomst? Met elkaar praten leek mij een goed begin. Minder presenteren en meer discussiëren was mijn agenda voor de workshop. Mijn ervaring met de Oekraïense cultuur is dat je daarin alleen met je vrienden discussieert. Dat is erg interessant en vaak ook bijzonder aangenaam, want het heerlijke lokale eten en de lokale drank horen daarbij. In het openbaar etaleer je echter alleen je kennis.

Vragen stellen
Presentaties kunnen eindeloos lang duren om te voorkomen dat vragen worden gesteld. Tegelijk staat een vraag stellen gelijk aan domheid. Na een presentatie heeft een vraagsteller een lange monoloog nodig om te laten zien dat de vraag die hij of zij gaat stellen, niet uit onwetendheid voorkomt. Niet dat wij in Nederland nu zo’n goede discussiecultuur hebben, maar in ieder geval kunnen wij onderwerpen kort uitleggen, zijn wij bereid naar elkaar te luisteren, willen we kennis met elkaar delen en zijn wij bovenal bereid om dit in het openbaar te doen.

Wat te doen?
Om dit hier te bereiken, heb ik de participanten verdeeld in drie kleinere groepen. Eén groep dacht na over een meer dynamische manier van ruimtelijke planning. Een tweede groep dacht na over de programmering. En de laatste groep dacht na over het proces. Zij diende te formuleren wat te doen op korte, middellange en lange termijn. Vooral bij het opzetten van de laatste groep stuitte ik in het begin op veel onbegrip. Na een week kreeg ik echter juist veel waardering van Oekraïners en buitenlanders die werken in de Oekraïne. Iedereen in het land is op zoek naar zijn of haar rol in een veranderende samenleving.

Geanimeerde gesprekken
Om de discussie verder te bevorderen heb ik gedurende de workshop twee expertmeetings georganiseerd met mensen die wonen en werken in Kiev. Dit waren behoorlijk zware delegaties waarin onder andere de decaan van de Kiev Business School, een festival organisator, het hoofd strategie van Jones Lang LaSalle, een hoogleraar sociologie, een onafhankelijke curator, de oprichter van het Oekraïense Innovatie Platform en diverse ondernemers zitting hadden. De discussies startten onwennig en stroef, maar na enige tijd ontstonden geanimeerde gesprekken tussen de experts en de participanten. Naar mijn idee is dit het belangrijkste resultaat van de workshop.

Blog website De Architect , 18 juni 2015.

2015-06-16De vrouw met de tasjes

img

Ik zie haar wel vaker lopen. Haar moeder woont in één van de ruime appartementen boven de naoorlogse winkelstrip. Zelf woont Charlotte met haar vriend en zijn drie kinderen in het centrum Een bezoek aan haar moeder is een goede aanleiding om af en toe te winkelen in het centrum van dit luxe dorp aan de rand van de grote stad. Een mooie schoenenzaak, een aantal fraaie modezaken, een parfumerie en een delicatessewinkel: goede redenen om eens bij haar moeder langs te gaan.

Voordat ze komt belt ze haar moeder altijd even op. Ze parkeert haar kleine stadse auto achter de seniorenflat op het binnenterrein dat wordt begrensd door de achterkanten van winkels. De parkeerplaats hoort bij het appartement van haar moeder. Charlotte is een opvallende verschijning op de galerij. Als wij elkaar passeren lachen wij naar elkaar en zeggen tegelijk “daag”. Ze denkt waarschijnlijk dat ik de buurman ben van haar moeder.

Deze warme dag in augustus gaat Charlotte op het balkon zitten met haar moeder. Na haar eerste slokje appelsap vertelt ze vermoeid dat voor haar de zomer te lang duurt. Ze verveelt zich. Haar vriend is begin vijftig en runt een klein horeca-imperium. Een paar eetcafés in het centrum, twee strandtenten en daarnaast is hij betrokken bij een aantal festivals in de stad. Het voorjaar en de zomer is het bikkelen, zoals hij dat zelf noemt. Hij gaat ’s morgens vroeg weg en hij komt laat thuis in de avond. Op vakantie gaan ze pas in de herfst. Zijn kinderen brengen bijna de hele zomer door bij zijn ex-vrouw. Haar moeder zegt: ‘Niet te geloven dat hij nog aan een tweede leg begint.’ Op een rustige, vileine toon legt ze haar dochter uit dat hij niet de juiste man is en dat ze te afhankelijk van hem is.

Charlotte hoort het verhaal van haar moeder gelaten aan. Ze houdt haar bezoek kort. Als ze weer buiten staat op het trottoir zucht ze diep en dan begint ze haar rondje langs de winkels. Ze is 35, kinderloos en ze heeft haar werk als zelfstandig grafisch ontwerper laten versloffen. Ze wil haar gedachtes verdringen en stapt de eerste winkel binnen.

Op het terras van de lunchroom naast de toegang tot het binnenterrein wacht ik haar op. Na een tijdje komt ze aanlopen met een aantal tasjes. Ze negeert de schaduw van de luifel en ze probeert nog een kleurtje te krijgen van de zon. In de kleine tasjes een riempje, een sjaaltje en iets van cosmetica is mijn inschatting. De grote tassen duiden op de aankoop van een nieuwe jurk, blouse of jasje. Ik herken een tas van de schoenenwinkel.

Ze denkt dat haar moeder niet van verrassingen houdt. Ik weet wel beter. Ik wacht net zo lang op terras tot ik haar zie wegrijden. Ik reken binnen af en ik laat een bekertje ijs met een bolletje stracciatellaijs inpakken. Rustig loop ik naar haar moeder terug om aan te horen wat zij nu weer tegen haar dochter heeft gezegd.

Fotograaf Pim Top voor De Kracht van Rotterdam.

Dit verhaal is de afronding van een workshop tijdens de MIRT-bijeenkomst op 24 april in Schiedam. Korte verhalenschrijfster Sanneke van Hassel heeft een workshop gegeven in het schrijven van verhalen geïnspireerd door bijzondere beelden van de stad. Dit verhaal is gepubliceerd op de site van de Zuidvleugel

PREV