Elke souper praten wij over stedenbouw en architectuur in Rotterdam, maar wij hebben nog nooit iemand van de dienst Stedenbouw aan tafel gehad. Hier hebben wij gisteren een einde aan gemaakt. Arjen Knoester en Annette Matthiessen waren onze tafelgasten in restaurant Huson . Zij werken beide bij de dS+V van de Gemeente Rotterdam. Wij hebben het gehad over het functioneren van de dienst nu en in het verleden, aanstaande bezuinigingen bij de gemeente, de Coolsingel en Eindhoven - Rotterdam: 10 - 0.

Elke maand nodigen Daan Bakker (Daf-architecten), Jeroen de Willigen (DeZwarteHond), Jasper de Haan (architect) en ik een aantal vakgenoten uit om samen te eten, te drinken en te discussiëren over ons vak, de stad Rotterdam en aanverwante zaken.

Vorige week was ik enkele dagen in Venetië. Ik heb onder andere de expositie Le Arti di Piranesi bezocht in de Giorgio Cini Foundation op het eiland San Giorgio Maggiore. Op deze overzichtsexpositie is te zien dat Piranesi als architect, antiquair, archeoloog, graveur, tekenaar, vedutist en smaakmaker een bijzondere veelzijdige praktijk heeft gerund in de 18e eeuw. Aan de overkant van het water, op de architecturenbiënnale, is te zien dat tegenwoordig deze onmenselijke verzameling van ambachten niet zijn te verenigen in één enkel persoon of ontwerpbureau.

Giovanni Battista Piranesi heeft op een grondige manier Rome opgetekend, legde uiterst nauwkeurig een groot aantal monumenten vast en stelde met aanzichten en doorsneden de technische en constructieve details vast van de oude stad. Door zijn etsen van gedetailleerde stadsgezichten en gesublimeerde studies van de antieke Romeinse architectuur was Piranesi in zijn tijd al bekend bij vakgenoten en liefhebbers van het oude Rome. Mede door zijn polemische geschriften werd hij tevens als een belangrijk intellectueel gezien in het 18de-eeuwse Rome. Onder architecten zijn met name de beelden van imaginaire kerkers geliefd. Deze gravuren en etsen behoren tot een novum in de etskunst en zijn sinds de eerste publicatie in 1745 legendarisch. Tot op heden verwijzen architecten, kunstenaars en filmmakers naar deze Carceri d'Invenzione of zijn ze hier schatplichtig aan.

Op de architectuurbiënnale wordt bij mijn weten nergens direct verwezen naar Piranesi. Ook heb ik even geen ruimtelijke weergaves gezien die doen denken de kerkers van Piranesi. Dit is waarschijnlijk even uit. De werkwijze van Piranesi en zijn intense manier van verbeelden zijn wel terug te vinden bij een aantal presentaties. Zo zijn de tekeningen van het project 7 houses for 1 house van het architectenbureau De Vylder Vinck Taillie erg fascinerend. Zij hebben met een reeks minutieuze tekeningen het project op een originele wijze gepresenteerd. Het tekenwerk komt qua aandacht en toewijding dicht bij het werk van Piranesi. In zeker mate geldt dit evenzo voor het werk van Valerio Olgiati en de presentatie van Office Geers van Severen en Bas Princen die ook zijn te zien in het Arsenale. Eenvoudige en heldere tekening zijn een verademing in het geweld van renderings.



Studio Mumbai verbeeld met hun tentoonstelling Work-space het ambacht van de architect. De uitstalkasten puilen uit met exotische materialen en houten maquettes van gebouwen, de vloer staat vol met gebouwdetails op ware grootte en tafels puilen uit met houtverbindingen. Deze ruimte in het Arsenale laat de dagelijkse praktijk zien van het ontwerpen en maken van architectuur in India en geeft een inzicht in een werkwijze die wij allang niet meer kennen. De architect als traditionele bouwmeester is in deze tijd bijna vervreemdend.



Het bestuderen en optekenen van de stad vindt men terug in het Britse paviljoen . De door MUF architect samengestelde tentoonstelling laat zien hoe Venetië in de 19e eeuw werd vastgelegd door John Ruskin en de 21e eeuw door Wolfgang Scheppe. Er staat een model van vijftien vierkante meter dat het ecologisch functioneren toont van de lagune, inclusief een groot aantal opgezette vogels die hier leven. Maar ook is uiterst nauwkeurig de toeristische infrastructuur in kaart gebracht met de plekken waar illegale Senegalese straatverkopers hun waren aanbieden inclusief hun vluchtroutes als de politie hier verschijnt. Het middelpunt van het paviljoen is The Stadium of Close Looking. Een schaalmodel van 1:10 van het toekomstig Olympisch stadium in Londen. Het object is gebouwd door Venetiaanse timmerlieden en dient als een platform voor het maken van tekenen, het voeren van discussie en het presenteren van wetenschappelijk onderzoek. In The Stadium of Close Looking staat de stad in al haar facetten centraal en Venetië in het bijzonder. De uit Venetië afkomstige Piranesi zou hier vast blij mee zijn geweest.