Op 30 mei hadden we de architecten Paul Toornend en Gianni Cito aan tafel. Zo’n 15 jaar geleden waren we met elkaar in competitie tijdens de Prix de Rome. Erna zagen we elkaar sporadisch. Paul en Gianni stonden al lang op mijn lijstje om een keer uit te nodigen. Ik was erg nieuwsgierig om te horen hoe het met beide heren gaat.

Paul werkt voor de helft van zijn tijd aan projecten op het gebied van architectuur, stedenbouw en tentoonstellingsontwerp. De andere helft van zijn tijd werkt hij aan autonome projecten op het grensgebied van architectuur en beeldende kunst. Ook is hij als tentoonstellingscurator en docent actief en is hij lid van verschillende commissies.

Gianni is medeoprichter van Moke Architecten. Een relatief jong bureau, maar met een indrukwekkende brede portfolio. Gianni was tot 2011 partner bij DOK architecten, een fusie tussen zijn eerste bureau Blue Architects en Atelier Zienstra van de Pol. Gianni is ook al jaren actief als docent aan diverse academies in Nederland en in het buitenland.

Paul en Gianni vertegenwoordigen twee uitersten in een generatie. Paul als onafhankelijk ontwerper. Kritisch en beschouwend het domein van architectuur en kunst (her)ontdekken.
Gianni als leider van een ontwerpteam. Continu op zoek naar de juiste afstelling van zijn bureau bij wensen en eisen van gebruikers en opdrachtgevers.

Sinds 2008 organiseert CANactions een internationaal architectuur festival in Kiev. CANactions staat voor het delen van kennis en het verbinden van mensen om zo het discours in de Oekraïne te verbeteren. Het doel is om betere gebouwen en publieke ruimte te creëren om uiteindelijk goede steden te maken om het land verder te helpen in haar ontwikkeling. CANactions International Architecture Festival is inmiddels uitgegroeid tot het grootste architectuurevenement in de Oekraïne.

Het evenement bestaat uit een vol programma met lezingen, workshops, tentoonstellingen en filmvoorstellingen. Tijdens het festival worden ook een aantal prijsvragen gejureerd en de winnaars gehuldigd.

Voor de editie van 2016, van 19 tot met 21 mei, heb ik de grote eer om de eerste curator van het festival te zijn. Samen met een team van zeer enthousiaste mensen van het architectenbureau Zotov&Co hebben we het centrale thema bepaald, het programma samengesteld en interessante gasten uitgenodigd.

Ga voor meer info naar de website van CANactions.

Soms laat de organisatie van het Souper steken vallen. Gasten worden niet of te laat benaderd. Soms laten de gasten het afweten of het laatste moment. Maar wat er ook gebeurt: de laatste maandag van de maand gaan we in ieder geval een hapje eten met elkaar.

Toeval of niet, in restaurant Huson zat eind april bijna alle partners van KCAP een tafel naast ons. Pijnlijk, omdat we Irma van Oort, Han van den Born, Ruurd Gietema en Ute Schneider na 73 keer nog niet aan tafel hebben gehad. Tegelijk een mooi toeval om gebruik van te maken. Nadat we waren bijgekomen van het toeval en KCAP haar laatste punten had besproken hebben een zeer geanimeerd gesprek gehad met en over KCAP. Het was waarschijnlijk onmogelijk om dit te plannen. De avond was des te mooier.

Elke maand nodigen Daan Bakker (Daf-architecten), Jeroen de Willigen (DeZwarteHond), Jasper de Haan (architect) en ik een aantal collegae of interessante mensen uit om samen te eten, te drinken en te discussiëren over ons vak, de stad Rotterdam en aanverwante zaken.

De voorbereidingen voor het CANactions International Architecture Festival 2016 zijn in volle gang. Regelmatig overleg ik met de organisatie in Kiev over het programma en de productie van het evenement dat in mei gaat plaatsvinden. Op het programma staan lezingen, workshops en films. Dit jaar probeer ik voor het eerst een debat te organiseren rond een thema. Binnen de vakgebieden van architectuur en stedebouw zijn het uitwisselen van argumenten en het luisteren naar elkaars opvattingen in dit land nog geen gemeengoed. Een discussie in Oekraïne polariseert snel of verzandt in onbelangrijke details.

Voor- en tegenstanders
Het is pijnlijk om te zien dat rond het raadgevend referendum over de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne hetzelfde gebeurt. De tegenstanders van de Associatieovereenkomst bepalen de toon en schetsen een doemscenario voor Oekraïne en Nederland als we ja zouden stemmen. Voorstanders kunnen zich alleen verdedigen door erop te wijzen dat de Associatieovereenkomst alleen maar gaat over handel tussen Oekraïne en Europa en niet over een mogelijk lidmaatschap van de EU.

Goed voor wie?
Het is eigenlijk een gek idee dat in Nederland een referendum wordt gehouden over dit onderwerp. Straks kunnen zo’n 13 miljoen mensen stemmen, daarvan komt slechts een gedeelte opdraven en een deel van deze mensen denkt dat zij een correct moreel besef hebben en dat ze iets goeds doen als ze tegenstemmen. De vraag is: goed voor wie? Voor Nederland of Oekraïne?

Toekomst voor Oekraïne
Beslissen over de toekomst van ongeveer 44 miljoen mensen die elders in Europa wonen en die een goede, vreedzame toekomst willen hebben zonder corruptie, net zoals alle Nederlanders, is nogal wat. Maar een recalcitrante tv-reporter en een ijdele schrijver willen dat we ons hierover gaan uitspreken, niet omdat het moet, maar omdat het kan. Ze maken gebruik van de Wet raadgevend referendum uit juli 2015 en ze hopen met name zelf te scoren.

Buren beslissen
Ik merk dat de Associatieovereenkomst en het referendum in Nederland geen onderwerp van gesprek zijn. Eerlijk gezegd zitten de Oekraïners die ik ken, niet te wachten op hulp van Europa of Rusland aan de leiders van het land. Het vertrouwen in de huidige politieke machthebbers is heel laag. Iedereen vreest dat het toegezegde geld uit Europa terecht komt bij de verkeerde mensen. De tweede frustratie is dat steeds ‘buren’ beslissen over de toekomst van het land. Dat Europa betere bedoelingen heeft dan Rusland is duidelijk, maar dat over je wordt beslist voelt als ouderwets Sovjet-paternalisme voor Oekraïners.

Ontwikkeling van onderaf
Het besef is doorgedrongen dat ze het zelf moeten doen. De epidemische corruptie en de dominantie van de oligarchen maken veranderingen van bovenaf onmogelijk. De architecten die betrokken zijn bij CANactions geloven in een ontwikkeling van onderaf. Door eigen studieprogramma’s en evenementen te organiseren, waarbij getalenteerde en vastberaden Oekraïners met elkaar en met buitenlandse stadsmakers in contact komen, proberen zij het land te veranderen. In andere disciplines worden vergelijkbare initiatieven ontplooid.

Infecteren met nieuwe ideeën
Zij zien dit als de enige manier om een gedegen kentering te bereiken. De communistische houding dat je niet hoeft na te denken over je eigen kansen en ambities, moet worden afgezworen. Daarbij dienen nieuwe benaderingen en meer genuanceerde manieren van denken te worden gecreëerd. Door anderen te infecteren met nieuwe ideeën zal het land langzaam maar zeker veranderen, is de overtuiging.

Ja-stem
Een nee-stem is een belediging voor de demonstranten van de Oranjerevolutie in 2004 en de slachtoffers van de Euromaidan in 2014. Het forceren van veranderingen door de straat op te gaan, is jammerlijk mislukt. Maar het geloof bij Oekraïners is er, dat ze zelf het initiatief dienen te nemen om het land weer op de been te helpen. Dat dit lang duurt nemen ze voor lief. Het enige wat wij kunnen doen is dit ondersteunen en een ja-stem geven op 6 april.


Blog website De Architect, 31 maart 2016.